Cảnh báo trẻ vị thành niên bị rối loạn tâm thần có xu hướng gia tăng

Thời gian qua, số trẻ vị thành niên đến Viện Sức khỏe tâm thần (Bệnh viện Bạch Mai) khám và điều trị rối loạn tâm thần có xu hướng gia tăng. Số trẻ đi khám tăng vào dịp nghỉ Hè do có thời gian nghỉ học dài, trong khi trong năm học nhiều trường hợp bị bỏ sót.

Trường hợp có nguy cơ mắc rối loạn tâm thần là những trẻ dễ lo lắng, thiếu tự tin, phản ứng mạnh với các tình huống căng thẳng hoặc thay đổi trong cuộc sống. Thông tin trên được các bác sỹ tại Viện Sức khỏe Tâm thần (Bệnh viện Bạch Mai) đưa ra tại buổi tọa đàm chủ đề “Nhận diện lo âu tuổi học đường,” tổ chức chiều 10/8, tại Hà Nội.

Xu hướng gia tăng nhanh

Tiến sỹ Vũ Sơn Tùng - Trưởng phòng Điều trị trẻ em và Vị thành niên (Viện Sức khỏe Tâm thần) cho biết hiện chưa có số liệu tổng hợp trên phạm vi cả nước, nhưng với thống kê tại Viện Sức khỏe Tâm thần đã cho thấy số trẻ vị thành niên đến khám và điều trị rối loạn tâm thần đang tăng. Nếu như năm 2024, Viện này ghi nhận trẻ vị thành niên đến khám và chữa bệnh ngoại trú chiếm tỷ lệ khoảng 5%, thì bước sang 5 tháng đầu năm 2025, tỷ lệ này đã tăng lên gần gấp đôi.

Tại Viện Sức khỏe Tâm thần, 6 tháng đầu năm 2024 tiếp nhận 584 trẻ vị thành niên đến điều trị nội trú, nhưng chỉ trong 5 tháng đầu năm 2025 tiếp nhận 705 trẻ điều trị nội trú, tăng gần gấp rưỡi. Theo Tổ chức Y tế thế giới, cứ 7 trẻ thì có 1 trẻ bị rối loạn tâm thần.

Đáng lưu ý khi một tháng tại Viện có khoảng 8.000 lượt người đến khám, trong đó có 10% trẻ dưới 19 tuổi. Nguyên nhân trẻ đến khám gia tăng một phần do nhận thức về sức khỏe tâm thần được nâng cao, nhưng cũng vì tỷ lệ trẻ gặp các rối loạn tâm lý, trong đó lo âu chiếm tỷ lệ lớn, đang gia tăng.

Bác sỹ Nguyễn Kim Anh - Viện Sức khỏe Tâm thần dẫn chứng về trường hợp bệnh nhân N.T.H. (16 tuổi) từng là học sinh giỏi, đỗ vào ngôi trường trung học phổ thông đúng như nguyện vọng. Tuy nhiên, sau kỳ thi vào lớp 10, H. bắt đầu xuất hiện các triệu chứng như đau đầu, chóng mặt, khó ngủ.

Bước vào năm học mới, H. thường xuyên trong tình trạng cảm thấy hồi hộp, bồn chồn, lo sợ bị bạn bè không thích hoặc trở thành gánh nặng cho gia đình, dù thực tế hoàn toàn không phải vậy. H. xuất hiện tình trạng mất ngủ kéo dài, nhiều đêm thức đến 2-3h sáng nhưng không chia sẻ với bố mẹ. Thiếu ngủ khiến cơ thể mệt mỏi, dễ cáu gắt, chán ăn và kết quả học tập giảm sút.

Bác sỹ Nguyễn Kim Anh cho biết các biểu hiện này phù hợp với rối loạn lo âu ở lứa tuổi học sinh. Sau 6 tháng điều trị kết hợp thuốc và liệu pháp nhận thức hành vi, tình trạng của H. đã cải thiện rõ rệt, giấc ngủ ổn định và việc học được phục hồi.

Trẻ cần được phát hiện sớm và can thiệp kịp thời

Bác sỹ Nguyễn Ngọc Trang phân tích, nguy cơ rối loạn lo âu có thể cao hơn ở những trẻ có tính cách dễ lo lắng, khó điều hòa cảm xúc, thiếu tự tin hoặc từng gặp các vấn đề sức khỏe như lo âu, trầm cảm, rối loạn phổ tự kỷ hay bệnh mạn tính. Có trường hợp do cha mẹ đặt kỳ vọng quá cao, thường xuyên phê bình, so sánh, thiếu lắng nghe hoặc gia đình có xung đột có thể khiến trẻ chịu thêm áp lực.

Nhiều gia đình phụ huynh thường xuyên phê bình, so sánh hoặc chỉ trích trẻ, thiếu sự quan tâm, lắng nghe, hỗ trợ cảm xúc. Bên cạnh đó, trẻ phải đối mặt thêm với áp lực học tập, thi cử, cạnh tranh thành tích, khối lượng bài tập lớn, thời gian nghỉ ngơi hạn chế, bị bắt nạt học đường… cũng khiến nhiều trẻ bị ảnh hưởng tâm lý nặng nề.

Theo bác sỹ Trang, áp lực từ mạng xã hội cũng là nguyên nhân dẫn đến rối loạn tâm thần ở trẻ vị thành niên. Trẻ vị thành niên hiện nay được tiếp cận với mạng xã hội sớm. Trong khi các em đang ở độ tuổi chưa nhận thức được đúng sai, thì môi trường mạng xã hội lại có quá nhiều cám dỗ, khiến trẻ không thể cưỡng lại được. Nhiều bạn trẻ có hội chứng lo sợ bị bỏ lỡ thông tin hoặc các hoạt động của bạn bè, dẫn đến nghiện mạng xã hội, càng gia tăng nguy cơ trẻ bị rối loạn lo âu.

Bác sỹ Tùng nhấn mạnh, các triệu chứng trẻ bị rối loạn lo âu khá đa dạng như đau đầu, đau bụng, buồn nôn, tim đập nhanh, hồi hộp, khó thở, run tay, vã mồ hôi, rối loạn giấc ngủ hoặc mệt mỏi kéo dài. Về hành vi, trẻ có thể không muốn đến trường, thường xuyên xin nghỉ học, né tránh kiểm tra hoặc thuyết trình, không dám phát biểu, thu mình khỏi bạn bè, cáu gắt, phụ thuộc quá mức vào cha mẹ hoặc liên tục tìm kiếm sự trấn an.

Lo âu bình thường thường có nguyên nhân rõ ràng, mức độ phù hợp với hoàn cảnh, xuất hiện trong thời gian ngắn và giảm khi sự việc kết thúc. Trẻ vẫn có thể học tập, sinh hoạt và giao tiếp bình thường. Ngược lại, lo âu bệnh lý thường quá mức, kéo dài nhiều tuần hoặc nhiều tháng, khó tự cải thiện và ảnh hưởng rõ đến học tập, sinh hoạt, giao tiếp. Trẻ có thể né tránh hoặc từ chối đến trường, không muốn tham gia các hoạt động như trước.

Bác sỹ Vũ Sơn Tùng khuyến cáo, giai đoạn vị thành niên là thời điểm trẻ dễ có những biến động tâm lý và mất cân bằng nhất. Ở tuổi này, trẻ bắt đầu hình thành quan điểm sống riêng, đề cao quyền riêng tư và cho rằng mình đã lớn, trong khi cha mẹ vẫn muốn định hướng, truyền lại kinh nghiệm. Khoảng cách này nếu không được thu hẹp có thể khiến trẻ ngày càng ít chia sẻ với gia đình.

Vì vậy, các bậc phụ huynh cần gần gũi hơn với trẻ để nắm bắt kịp thời những thay đổi ở trẻ. Bởi khi có một mối quan hệ đủ gần gũi và tin cậy, trẻ sẽ dễ chia sẻ những vấn đề mình đang trải qua, qua đó giúp cha mẹ nhận biết sớm những dấu hiệu bất thường... Khi trẻ được phát hiện sớm và can thiệp kịp thời thì khả năng phục hồi sức khỏe tâm thần sẽ tốt hơn./.